کتاب ۷ عادت مردمان موثر

همه‌ی ما در زندگی اهدافی در سر داریم؛ خواه ساختن یک کسب‌وکار موفق باشد، خواه داشتن یک خانواده‌ی شاد و صمیمی، یا حتی رسیدن به هر احساس عمیقی که برایمان معنای موفقیت را تداعی می‌کند و رسیدن به آن آرزوی قلبی ماست. اما گاهی احساس می‌کنیم این اهداف و آرزوها فاصله‌ی زیادی با میزان تلاش‌های ما دارند و دست‌نیافتنی به نظر می‌رسند. جالب است بدانید که حتی افراد بسیار موفق نیز گاهی با چنین احساسی روبه‌رو می‌شوند.

در چنین مواقعی با خود می‌گوییم کاش راهی وجود داشت تا بتوانیم از نیروی پنهان درونمان استفاده کنیم. شاید باورتان نشود، اما این راه واقعاً وجود دارد! برای اینکه بتوانیم بیشترین و بهترین بهره را از ظرفیت‌های خود و زندگی‌مان ببریم، باید عادت‌های درستی را در وجودمان نهادینه کنیم.

استفان کاوی در این کتاب جریان‌ساز و پرفروش، ما را با تار و پودِ عادت‌های افراد مؤثر آشنا می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه می‌توانیم این ویژگی‌های قدرتمند را در خودمان پرورش دهیم. در واقع، معادله‌ی او بسیار روشن است: راه موفقیت از مسیر پرورش عادت‌های خوب در راستای اصول درست می‌گذرد.

تصور کنید برای اولین بار وارد یک شهر در کشوری غریبه شده‌اید. خیابان‌ها کاملاً ناآشنا هستند و تابلوهای راهنما به زبانی نوشته شده‌اند که شما هیچ درکی از آن ندارید. در این شرایط گیج‌کننده، چگونه مسیرتان را پیدا خواهید کرد؟ چطور می‌خواهید به مقصد برسید؟

اگر از یک فرد غریبه در خیابان کمک بخواهید، ممکن است راهنمایی‌های کوتاهی مثل «به راست بپیچ» یا «سوار این اتوبوس شو» دریافت کنید. این تکه‌های اطلاعات شاید در کوتاه‌مدت گره از کارتان باز کند، اما به احتمال زیاد بعد از چند دقیقه دوباره در میان خیابان‌ها گم خواهید شد. یک استراتژی بسیار موثرتر برای مسیریابی، استفاده از یک نقشه‌ی دقیق است؛ چرا که با درک درست و کامل از محیط پیرامون، بسیار راحت‌تر می‌توانید مسیرتان را مشخص کنید.

مسیریابی در جاده‌ی زندگی نیز دقیقاً به همین شکل است. درک چند اصل ثابت و نهادینه کردن برخی عادت‌های ریشه‌ای، بسیار کارآمدتر از دست‌وپا زدن‌ها و تلاش‌های مقطعی است. این اصول و عادات، همان نقشه‌ی راهی هستند که شما را به سوی موفقیت هدایت می‌کنند.

هنگامی که استفان کاوی برای نوشتن این کتاب به بررسی توصیه‌ها و متون حوزه‌ی توسعه‌ی فردی در ۲۰۰ سال گذشته پرداخت، متوجه یک الگوی بسیار جالب شد. او دریافت که بیشتر توصیه‌های ارائه‌شده بر دو الگوی فکری کاملاً متفاوت استوار بوده‌اند. الگوی اول، «اخلاق نمایشی» (Personality Ethic) یا همان تصویر بیرونی از شخصیت شماست. این چارچوب فکری فقط بر یک چیز تأکید دارد: اگر مجموعه‌ای از تکنیک‌های خاص را در رفتار و گفتار با دیگران پیاده کنید، به اهدافتان می‌رسید. هرچند این توصیه‌های تکنیک‌محور ممکن است در نگاه اول بسیار جذاب به نظر برسند، اما در نهایت تنها تغییراتی سطحی، زودگذر و ناپایدار در شما ایجاد می‌کنند.

اما الگوی دوم داستان متفاوتی دارد و بر پایه‌ی «اخلاق شخصیتی» (Character Ethic) بنا شده است. این الگو نشان می‌دهد که برای رسیدن به موفقیت، اصولی اساسی و بسیار عمیق وجود دارد که به هیچ موقعیت خاصی محدود نمی‌شوند. اگر شما شخصیت درونی خود را با این قوانینِ بنیادین هماهنگ کنید، به نتایجی ماندگار و باثبات دست خواهید یافت.

برای درک بهتر، یک ازدواج موفق را در نظر بگیرید. اگر بخواهید بر اساس الگوی اول (اخلاق نمایشی) عمل کنید، تمرکزتان صرفاً روی برنامه‌ریزی برای یک شیوه‌ی جدیدِ خرج‌ومخارج یا رفتن به یک تعطیلات خاص معطوف می‌شود. اما اگر الگوی دوم (اخلاق شخصیتی) را انتخاب کنید، باید روی پرورش ویژگی‌های درونی‌تان بر اساس اصولی پایدار مانند همدلی، اعتماد و انصاف کار کنید. شکل‌گیری و تثبیت این اصول اخلاقی، نیازمند پرورش مداوم و پیوسته‌ی عادت‌های خوب در درون شماست.

هزاران سال است که یک پرسش ساده، ذهن دانشمندان، فیلسوفان و تک‌تک ما انسان‌ها را به خود مشغول کرده است: چه چیزی ما و ساختار شخصیت ما را شکل می‌دهد؟

گروهی از افراد، همه‌چیز را به ژنتیک ربط می‌دهند و معتقدند این کدهای DNA هستند که سرنوشت و نوع زندگی را به ما دیکته می‌کنند. دسته‌ی دیگر بر این باورند که والدین بیشترین نقش را دارند و همه‌چیز به این برمی‌گردد که چگونه بزرگ شده‌ایم. گروه سومی هم وجود دارند که می‌گویند این محیط پیرامون ماست که تعیین‌کننده‌ی اصلی شخصیت ماست.

اما واقعیت این است که هیچ‌کدام از این عقاید، پاسخی که ما به دنبال آن هستیم را در خود ندارند؛ چرا که همه‌ی آن‌ها بیش از حد جبرگرا هستند. افراد مؤثر باور دارند که درست است ما نمی‌توانیم همه‌چیز را در دنیای بیرون تحت کنترل خود درآوریم، اما قطعاً می‌توانیم روی خودمان کنترل داشته باشیم؛ و این کار تنها با ساختن عادت‌های درست امکان‌پذیر است.

یکی از تفاوت‌های بنیادین میان انسان و حیوان، توانایی بی‌نظیر ما برای «خودآگاهی» است. حیوانات تا حد بسیار زیادی تحت کنترل محرک‌های خارجی هستند. وقتی آن‌ها در دنیای بیرون با اتفاقی روبه‌رو می‌شوند، معمولاً به صورت غریزی و بی‌درنگ واکنش نشان می‌دهند. اما انسان‌ها این قدرت را دارند که در مواجهه با رویدادها مکث کنند، بیندیشند و سپس آگاهانه تصمیم بگیرند که چه پاسخی به آن شرایط بدهند.

وقتی شما به شکلی فعالانه و عاملانه رفتار می‌کنید، در حقیقت آزادیِ انتخاب را برای نحوه‌ی تعامل با دنیای اطراف به دست می‌آورید و فرصت بی‌نظیری برای تعیین مسیر سرنوشتتان پیدا می‌کنید. تصور کنید برنامه‌ی یک پیک‌نیک را چیده‌اید و ناگهان باران شروع به باریدن می‌کند. در این لحظه شما انتخاب می‌کنید: می‌توانید اجازه دهید این اتفاق برنامه‌ی شما را خراب کند و زانوی غم بغل بگیرید، یا اینکه زاویه‌ی دیدتان را تغییر دهید و روی بخش مثبت ماجرا تمرکز کنید؛ یعنی به جای غصه خوردن برای آب‌وهوا، از طراوت باران و هم‌صحبتی با دوستانتان لذت ببرید.

این قانون قدرتمند حتی در تاریک‌ترین و بدترین شرایط ممکن نیز صدق می‌کند. ویکتور فرانکل، روان‌پزشک نام‌دار، دوران تلخ جنگ جهانی دوم را در یک اردوگاه کار اجباری اسیر بود. در آن شرایط وحشتناک، در حالی که شکنجه‌گرانِ او تمام شرایط محیطی و فیزیکی زندان را تعیین می‌کردند، فرانکل با تکیه بر واکنش‌های فعالانه‌ی ذهنی و جسمی و با حفظ امید به آینده‌ای روشن‌تر، توانست از آن جهنم جان سالم به در ببرد.

شما نیز می‌توانید با تمرین مداوم، قدرت «عامل بودن» و پاسخ دادنِ آگاهانه به شرایط سخت را در وجودتان بیدار و تقویت کنید. هرگاه در محیط کار یا زندگی شخصی خود با سدی برخورد کردید، بلافاصله و بدون تفکر، تسلیم غرایز و احساسات لحظه‌ای نشوید. در عوض، کمی از آن موقعیت فاصله بگیرید، ریشه‌ی اصلی مشکل را پیدا کنید و سپس تمام انرژی خود را روی یافتن یک راه‌حل مؤثر متمرکز کنید.

صحنه‌ای را تصور کنید که سه سال از امروز گذشته و شما از دنیا رفته‌اید. اکنون خانواده، دوستان و عزیزانتان برای مراسم ختم شما گرد هم آمده‌اند و هر کدام به نوبت روی سن می‌روند تا درباره‌ی شما صحبت کنند. دوست دارید در آن لحظه راجع به شما چه بگویند؟

بی‌شک، فکر کردن به چنین سناریویی همان‌قدر که سخت و تکان‌دهنده است، به شدت آموزنده نیز هست. در مواجهه با چنین تصویری، ناگهان تمام درگیری‌ها و جزئیات بی‌اهمیتِ زندگی روزمره رنگ می‌بازند و اولویت‌های واقعی و اصیل شما به سطح ذهنتان می‌آیند. در این لحظه، شما عمیقاً به روابطتان، دستاوردهایتان و آن میراث و زندگی‌ای که می‌خواهید از خود به جا بگذارید، فکر می‌کنید.

همان‌طور که این آزمایش ذهنیِ دشوار نشان داد، در نظر داشتن نتیجه‌ی نهایی و تجسم پایان یک مسیر، یکی از حیاتی‌ترین ابعاد برنامه‌ریزی برای سازمان‌دهی زندگی و کارهای شماست. این نگاه روشن به آینده است که موتور محرک شما در زمان حال می‌شود.

اگر بخواهید خانه‌ی رؤیایی خود را بسازید، بسیار منطقی است که قبل از برافراشتن سقف یا نصب قاب پنجره‌ها، نقشه‌ی دقیق آن را آماده کنید. بدون داشتن یک تصویر واضح از آنچه که دقیقاً دلخواه شماست، روند ساخت‌وساز به یک فاجعه‌ی تمام‌عیار تبدیل خواهد شد؛ چرا که با اشتباهات پی‌درپی، هزینه‌های گزافی می‌پردازید، مصالح گران‌بهایی را هدر می‌دهید و در نهایت هم به نتیجه‌ی مطلوبی نخواهید رسید.

پیاده‌سازی این رویکرد در پروژه‌های کوتاه‌مدت کار نسبتاً ساده‌ای است. برای مثال، در محیط کار یا فضای تحصیلی، می‌توانید برنامه‌های خود را زودتر از موعد تنظیم کنید و اهداف روشن هفتگی و ماهانه برای خود داشته باشید.

اما معجزه‌ی واقعی این عادت زمانی خود را نشان می‌دهد که برای بلندمدت برنامه‌ریزی کنید. برای این کار، یک ماموریت شخصی و عمیق برای زندگی‌تان تعریف کنید. زندگیِ ایده‌آل خود را به تصویر بکشید، به آنچه که واقعاً در اعماق وجودتان امیدوارید به آن دست یابید فکر کنید، ارزش‌های بنیادین زندگی‌تان را بشناسید و تعریفِ دقیقِ خودتان را از موفقیت واقعی پیدا کنید. سپس، از این برنامه‌ی جامع به عنوان معیاری برای تصمیم‌گیری‌ها و سنجش میزان پیشرفت خود استفاده کنید. وقتی مقصد نهایی را به درستی بشناسید، پیدا کردن مسیر درست و ثابت‌قدم ماندن در آن بسیار آسان‌تر خواهد شد.

عقربه‌های ساعت، ۹ صبح روز شنبه را نشان می‌دهند و شما در دفتر کارتان هستید. پرینتر خراب شده است، باید گزارش مهمی را تکمیل کنید، هم‌زمان باید پیش‌نویس طرح پروژه‌ی جدید را بنویسید، و دقیقاً در همین لحظه رئیستان در می‌زند و می‌خواهد با شما صحبت کند! در میان این هیاهو، اول کدام کار را انجام می‌دهید؟

حتی اگر اهدافتان را هم به روشنی بشناسید، گاهی تشخیص اینکه در لحظه چه گام‌هایی باید برداشته شود، بسیار دشوار است. دقیقاً در چنین موقعیت‌هایی است که عادت سوم به کمک شما می‌آید: اولویت همیشه با کارهای مهم‌تر است!

اساس این اولویت‌بندی، تفکیک کارها بر مبنای میزان فوریت و اهمیت آن‌هاست. امروزه رویکردها و روش‌های بسیار متنوعی برای مدیریت زمان وجود دارد؛ از ابزارهای برنامه‌ریزی گرفته تا تهیه‌ی لیست‌های بی‌پایان. اما راز بزرگِ انجامِ مؤثرِ کارها، سازمان‌دهی و هدایت تلاش‌هایتان بر اساس اولویت‌های واقعی است.

برای پیاده‌سازی این کار، می‌توانید از ابزاری قدرتمند به نام ماتریس مدیریت زمان بهره ببرید. در «ماتریس آیزنهاور» (Eisenhower Matrix)، شما باید وظایف خود را در دو دسته‌ی کلیِ فوری و مهم دسته‌بندی کنید. این ماتریس از چهار بخش کلیدی تشکیل شده است:

• کارهای فوری و مهم
• کارهای فوری و غیرمهم
• کارهای غیرفوری و مهم
• کارهای غیرفوری و غیرمهم

هنگامی که لیست وظایف روزانه‌ی خود را در این چارچوب و به این ترتیب تقسیم‌بندی کنید، با خیالی آسوده‌تر و دقتی بسیار بالاتر می‌توانید روی کارهای واقعی تمرکز کنید.

تصور کنید در میانه‌ی مسابقات قهرمانی فوتبال هستید و این رقابت، آخرین و سرنوشت‌سازترین بازی فصل است. قانون این بازی روشن است: یک برنده و یک بازنده. یک تیم جام قهرمانی را با افتخار به خانه می‌برد و تیم دیگر با دست‌های خالی زمین را ترک می‌کند. در این چارچوب، اصلاً مهم نیست که تیم بازنده چقدر زیبا بازی کرده است؛ همه‌چیز در گرو نتیجه‌ی نهایی است!

اما خوشبختانه باید گفت که تمام جنبه‌ها و موقعیت‌های زندگی این‌گونه نیستند که لزوماً یک طرف پیروز و طرف دیگر شکست‌خورده باشد. در واقع، اگر به جای رقابت، از تفکر مشارکتی استفاده کنید، متوجه می‌شوید که در بیشتر موقعیت‌های زندگی می‌توان به نتایجی رسید که برای هر دو طرف سودمند باشد. این دقیقاً شیوه‌ی عمل افراد مؤثر است: آن‌ها تلاش می‌کنند تا مطمئن شوند همه در پایان به یک نتیجه‌ی مثبت دست می‌یابند.

ما در طول زندگی، روابطمان را بر پایه‌ی الگوهای ذهنی خاصی شکل می‌دهیم که شیوه‌ی تعامل ما با دنیا را هدایت می‌کنند. متأسفانه در ذهن بسیاری از مردم، الگوی مسلط، الگوی «برد-باخت» است. این افراد هر ارتباط یا مبادله‌ای را، خواه یک رابطه‌ی شخصی باشد و خواه یک قرارداد تجاری، شبیه به یک میدان رقابت می‌بینند. در نگاه آن‌ها، موفقیت یعنی رسیدن به چیزی که دیگران از آن محروم شده‌اند؛ یعنی تمام دستاوردها باید به نام خودشان ثبت شود.

این الگو شاید در برخی موقعیت‌های خاص جواب بدهد، اما در بیشتر مواقع کاملاً مخرب است؛ چرا که وقتی از عینک رقابت به همه‌چیز نگاه کنید، به سادگی شرکای بالقوه‌ی خود را به دشمنانی سرسخت تبدیل می‌کنید. نتیجه‌ی این نگاه، چیزی جز شکل‌گیری بی‌اعتمادی، ناهماهنگی و در نهایت باختِ هر دو طرف نخواهد بود.

به عنوان مثال، یک تیم فروش را در نظر بگیرید که در آن مدیران تصمیم گرفته‌اند فقط به فردی که بهترین عملکرد را داشته پاداش بدهند و اگر تلاش یکی از اعضا به رتبه‌ی اول نرسد، هیچ پاداشی عایدش نمی‌شود. این یک پیاده‌سازی کلاسیک از الگوی برد-باخت است که هر فروشنده را ترغیب می‌کند فقط به فکر جیب خودش باشد و حتی در بدترین حالت، در کار هم‌تیمی‌هایش کارشکنی کند. نتیجه‌ی نهاییِ چنین تیمی چه خواهد بود؟ کاهش چشمگیرِ میزان فروش کل مجموعه!

اما جایگزینِ قدرتمندِ این رویکرد، تفکر «برد-برد» است. این تفکر خط بطلانی بر رقابت‌های مخرب می‌کشد و همواره به دنبال نتایجی می‌گردد که منافع تمام اعضا را تامین کند. در همان تیم فروش، می‌توان با این رویکرد پاداش‌ها را تعریف کرد: اگر همه به اهداف فروشِ فردیِ تعیین‌شده برسند، همه پاداش می‌گیرند. این نگاهِ برد-برد، ارتباطات سالم و کار گروهی را به شدت تقویت می‌کند و در نهایت هم به فروش بالاتر و هم به حالِ بهترِ اعضای تیم منجر می‌شود.

اما بهترین راه برای اینکه مطمئن شوید در مسیر تفکر برد-برد قدم برمی‌دارید چیست؟ باید ذهنیت خود را به سمت مفهوم جذابِ «فراوانی» (Abundance Mentality) سوق دهید. این طرز تفکر، مواهبی مانند موفقیت، شادی، رضایت یا حتی سود مالی را یک کیکِ محدود و دور از دسترس نمی‌بیند؛ بلکه عمیقاً باور دارد که در این جهان، همیشه و برای همه، سهمی از موفقیت وجود دارد. زمانی که با تمام وجود درک کنید که همیشه سود و فرصت‌های بیشتری در جریان است، راه‌های خلاقانه‌ای برای همکاری با دیگران و دستیابیِ جمعی به آن فرصت‌ها پیدا خواهید کرد.

در سایه‌ی ذهنیت برد-برد، پیروزی‌های اصیل شما درست در لحظه‌ای رقم می‌خورند که می‌بینید همه‌ی افراد حاضر، در قالب یک تیم واحد در حال برنده‌ شدن هستند.

فرض کنید چشمانتان ضعیف شده است؛ کلمات را تار می‌بینید و حتی نمی‌توانید چهره‌ی دوستتان را از فاصله‌ی ده قدمی تشخیص دهید. برای حل این مشکل به یک چشم‌پزشک مراجعه می‌کنید. در حالت طبیعی، پزشک باید لنزهای مختلفی را روی چشم شما آزمایش کند تا در نهایت لنز و نمره‌ی مناسب برای دید شما را بیابد.

اما حالا تصور کنید که این پزشک، به جای معاینه و آزمایش لنزها روی چشم شما، عینکی را که خودش به چشم دارد درمی‌آورد، به شما می‌دهد و می‌گوید: «من سال‌هاست که از این عینک استفاده می‌کنم و از آن کاملاً راضی‌ام. پس تو هم همین را بگیر و استفاده کن!» آیا با این کار، چشمان شما دوباره به خوبی خواهد دید؟ قطعاً خیر!

عجیب است که وقتی پای ارتباط با دیگران و حل‌وفصل مسائل به میان می‌آید، بسیاری از افراد دقیقاً رفتاری شبیه به همین پزشکِ خیالی از خود نشان می‌دهند. آن‌ها پیش از آنکه شما و ریشه‌ی مشکلتان را به درستی درک کنند، بلافاصله شروع به تجویز و ارائه‌ی راه‌حل می‌کنند.

اما انسان‌های مؤثر رویکرد کاملاً متفاوتی دارند؛ آن‌ها قبل از اینکه زبان به سخن باز کنند، با تمام وجود گوش می‌دهند. منظور از این کار، چیزی بسیار فراتر از یک شنیدنِ فیزیکی و ساده است؛ بلکه به معنای درک عمیق افکار، دغدغه‌ها و احساسات فرد مقابل است.

متاسفانه بیشتر مردم تمام انرژی خود را روی تقویت مهارت‌های گفتاری‌شان متمرکز می‌کنند؛ چرا که همیشه به دنبال این هستند که درک شوند. اما این تنها نیمی از مسیرِ ارتباط است. برای شکل‌دهی و پرورش واقعی ارتباطات انسانی، شما ابتدا باید تلاش کنید تا دیگران را بفهمید، و برای رسیدن به این درکِ واقعی، چاره‌ای جز یادگیریِ هنر گوش دادن ندارید.

بهترین ابزار برای رسیدن به این هدف، تمرین «گوش دادن همدلانه» (Empathic Listening) است. این شکلِ عالی از ارتباط، نیازمند آن است که شما هم از نظر فکری و هم از لحاظ احساسی، خود را با فرکانسِ طرف مقابل هماهنگ کنید تا بتوانید احساسات عمیق و نهفته در پشت کلمات او را کشف کنید.

یکی از کاربردی‌ترین راه‌ها برای اجرای این مهارت، این است که در حین صحبت با دیگران، میل شدید خود را به مشاوره دادن و نصیحت کردن مهار کنید. به جای ارائه‌ی راه‌حل، سعی کنید آن احساسِ پنهانی را که طرف مقابل در تلاش برای بیان آن است، شناسایی و منعکس کنید.

بدون شک، تسلط بر چنین مهارتی به زمان، انرژی و تمرینِ مداوم نیاز دارد. پس در طول این مسیر هرگز ناامید نشوید. اگر به این تمرین‌ها استمرار ببخشید، اطرافیانتان به سرعت متوجه این رفتار همدلانه و اصیل شما خواهند شد و متقابلاً با شما نیز با همین سطح از درک و احترام برخورد خواهند کرد. با گذشت زمان، ثمره‌ی این عادت را در قالب روابطی بسیار معنادارتر و رضایت‌بخش‌تر برداشت خواهید کرد.

خود را در قلب یک جنگل بارانیِ بی‌نهایت زیبا تصور کنید. چه چیزی به این مکان چنین سرزندگی و شکوهی بخشیده است؟ آیا دلیل آن فقط درختان سر به فلک کشیده است؟ پرندگان خوش‌آواز؟ یا نور ملایم خورشید که از میان شاخ‌وبرگ‌ها می‌تابد؟ حقیقت این است که زیبایی مسحورکننده‌ی جنگل را نمی‌توان به تنهایی به هیچ‌کدام از این عناصر نسبت داد؛ بلکه این «ارتباط» و درهم‌تنیدگیِ میان آن‌هاست که این تابلوی شگفت‌انگیز را خلق کرده است.

در دل طبیعت و البته در جهان پیچیده‌ی روابط انسانی، همواره این «کُل» است که از پیوند اجزا شکل می‌گیرد. ما به این پدیده‌ی جذابِ ارتباط میان اجزا و خلق یک کلِ قدرتمندتر، «هم‌افزایی» (Synergy) می‌گوییم. افراد مؤثر همواره آماده‌اند تا بستر مناسبی برای شکل‌گیری این هم‌افزایی فراهم کنند.

در شبکه‌ی روابط انسانی، هر فرد دارای مجموعه‌ای منحصربه‌فرد از نقاط قوت و ضعف است که او را از دیگران متمایز می‌کند. زمانی که افراد مختلف با ویژگی‌های گوناگون در قالب یک گروه گرد هم می‌آیند، این فرصت را پیدا می‌کنند تا ویژگی‌های مثبت یکدیگر را به شدت تقویت کرده و نقاط ضعف هم را پوشش دهند. خروجیِ این اتحاد، شکل‌گیریِ یک «کل» است که به مراتب از جمع تک‌تک آن اجزا بهتر و کارآمدتر عمل می‌کند.

این اصلِ شگفت‌انگیز در هر زمینه‌ای نتیجه‌بخش است. کلاسی را در نظر بگیرید که در آن فضای امنی برای تعامل و تبادلِ آزادانه‌ی نظرات بین دانش‌آموزان فراهم شده است. در این کلاس، عده‌ای سؤالات چالشی می‌پرسند، گروهی دیگر پاسخ‌های آموزنده و عمیق می‌دهند و برخی هم با مطرح کردن تجربیات و افکار شخصی خود، مسیر بحث را به جلو هدایت می‌کنند. در میان این گفت‌وگوها، شاید گاهی از مبحث اصلیِ درس هم فاصله بگیرند، اما در نهایت تمام دانش‌آموزان نکاتی را می‌آموزند که ارزششان از خودِ درس به مراتب بیشتر است.

اصلی‌ترین راه برای ترغیب افراد به ایجاد هم‌افزایی، ساختن محیطی است که تک‌تک اعضا در آن احساس امنیت روانی و احترام کنند. برای خلق چنین شرایطی، شما باید عادات مهمی مانند «تفکر برد-برد» و «گوش دادن همدلانه» را پیش از آن در خود نهادینه کرده باشید.

یکی از نمونه‌های تاریخیِ درخشان در این زمینه، مربوط به زمانی است که دیوید لیلینتال (David Lilienthal) پس از پایان جنگ جهانی دوم، مدیریت کمیسیون انرژی اتمی ایالات متحده را بر عهده گرفت. او گروهی از زبده‌ترین و توانمندترین افراد را دور هم جمع کرد. هر یک از این کارشناسان ایده‌ها و نظرات فوق‌العاده‌ای داشتند که گاهی به شدت با نظرات دیگران در تضاد بود. لیلینتال برای حل این تعارضات، هفته‌ها جلسات گروهیِ مستمر برگزار کرد تا هر کدام از اعضای تیم بتوانند بدون ترس، امیدها، نگرانی‌ها و دلایلِ پشت برنامه‌هایشان را با دیگران به اشتراک بگذارند. همین گفت‌وگوهای آزاد، صادقانه و بی‌پرده بود که توانست فضای عمیقی از اعتماد و تفاهم را در تیم حاکم کند. در نهایت، به لطف این رویکرد، لیلینتال موفق شد یک فرهنگ سازمانیِ به شدت خلاقانه، کارآمد و سازنده را در این کمیسیون پایه‌ریزی کند.

همیشه برای مراقبت از خودتان وقت ویژه‌ای در نظر بگیرید.

تصور کنید که کار شما قطع درختان است و هر روز برای این کار به جنگل می‌روید. بریدن و انداختن چند درخت اول بسیار راحت و سریع پیش می‌رود؛ اما بعد از گذشت یک هفته، متوجه می‌شوید که قطع کردن هر درخت، زمان و انرژی بسیار زیادی از شما می‌گیرد و کارها به کندی پیش می‌رود.

کجای کار می‌لنگد؟ چه اشتباهی باعث این هدررفتِ انرژی و زمان شده است؟ واقعیت این است که در تمام این مدت، شما در حال تلاشِ سخت و بی‌وقفه بوده‌اید، اما یک نکته‌ی حیاتی را فراموش کرده‌اید: شما باید از ابزار کارتان مراقبت می‌کردید. تبر تیز و برّاق روز اولِ شما، حالا به وسیله‌ای کُند، خسته‌کننده و بی‌فایده تبدیل شده است.

هفتمین و آخرین عادت افراد مؤثر، اختصاص زمان برای مراقبت از خود و تجدید قواست؛ عادتی که از آن با عنوان «تیز کردن تبر» یاد می‌شود.

گاهی در مسیر پرشتابِ تلاش برای رسیدن به اهداف، آن‌قدر غرق در انجام کارها می‌شوید که استراحت و بازیابیِ انرژی را کاملاً نادیده می‌گیرید. اما این غفلت به شدت خطرناک است؛ زیرا بدون داشتن جسمی سالم، ذهنی باز و روحی بانشاط، اثربخشیِ تمام عادات خوب شما نیز به خطر خواهد افتاد و آسیب می‌بیند.

به همین دلیل، بسیار مهم است که برای تجدید قوا در چهار بُعد مختلفِ وجودتان، زمان و انرژیِ مشخصی صرف کنید:

بُعد اول، جنبه‌ی فیزیکی و جسمانی است. مراقبت از بدن از طریق ورزش منظم، داشتن تغذیه‌ی مناسب و یک خوابِ آرام و کافی، برای حفظ توانِ فعالیت در طولانی‌مدت کاملاً ضروری است.

بُعد دوم، حوزه‌ی معنویات است. این بخش از زندگی، به تقویت ارتباط شما با خودِ درونی‌تان، ارزش‌هایتان و دنیای پیرامونتان می‌پردازد. هر روز چند دقیقه‌ی کوتاه را به تفکر آرام، دعا، یا مراقبه‌ی ذهنی اختصاص دهید. به زودی خواهید دید که همین تمرین‌های ساده، چگونه تمرکز شما را حفظ کرده و شما را برای رویارویی با مشکلات پیچیده آماده می‌کنند.

بُعد سوم، مربوط به قوای ذهنی شماست. درست همان‌طور که عضلات بدن برای قوی ماندن به تمرین نیاز دارند، مغز شما نیز نیازمند تمرینات منظم است. یادگیری مطالب و مهارت‌های جدید، خواندن کتاب‌های متنوع و حتی تلاش برای یادگیری یک زبان خارجی، شما را با دنیای اطرافتان درگیر نگه می‌دارد و ظرفیت ذهنتان را غنی‌تر می‌کند.

بُعد چهارم و نهایی، شامل جنبه‌های اجتماعی و عاطفیِ زندگی شما می‌شود. به یاد داشته باشید که حرکت در مسیر موفقیت و کارآمدی، هرگز به این معنا نیست که باید زندگی اجتماعی و روابط خود را قربانی کنید؛ بلکه کاملاً برعکس، رسیدگی مداوم به روابط شخصی و حرفه‌ای از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. سعی کنید به طور منظم با عزیزان و دوستان خود تماس بگیرید، با همکارانتان گپ بزنید و برای بازی و وقت گذراندن با فرزندانتان زمان خالی کنید.

اگر با تمام وجود متعهد شوید که هر یک از این چهار بُعد را در زندگی‌تان تقویت کنید، بدون شک از نتایج و مزایای شگفت‌انگیز آن بهره‌مند خواهید شد. با نهادینه کردن این عادت، شما همیشه ابزاری تیز در دست دارید و آماده‌اید تا در هر شرایطی، به عنوان یک انسان مؤثر و قدرتمند عمل کنید.

رشد فردی و خودسازی، صرفاً به معنای حفظ کردن یک سری میانبرها و ترفندهای محدود و مقطعی نیست؛ بلکه مطمئن‌ترین و بهترین راه برای بهبود کیفیت زندگی و تبدیل شدن به انسانی مؤثر، پایه‌ریزی و ایجاد عادت‌های درست و اصولی است. شما به عنوان یک فرد مؤثر، باید این گام‌ها را در زندگی خود پیاده کنید:

1. کنترل فعالانه و آگاهانه‌ی خود و واکنش‌هایتان به جهان اطراف را در دست بگیرید.
2. هر کاری را با تصور روشن از نتیجه‌ی دلخواه و پایانِ آن شروع کنید.
3. کارهایتان را بر اساس اهمیتِ آن‌ها اولویت‌بندی کنید.
4. در تمامی تعاملات، همیشه به دنبال رویکرد و تفکر برد-برد باشید.
5. با گوش دادن همدلانه و درک واقعی دیگران، روابطی قوی‌تر و مستحکم‌تر بسازید.
6. با تبادل فکریِ آزادانه با دیگران، به نتایج بزرگ‌تر برسید و هم‌افزایی ایجاد کنید.
7. همیشه مراقب ابزار وجودی‌تان باشید و برای تجدید قوای خودتان وقت بگذارید.

زمانی که این عادت‌های قدرتمند را در درون خود نهادینه کنید و در گذر زمان به تعهد خود نسبت به آن‌ها پایبند بمانید، به تدریج اما به شکلی قطعی، ثمره‌ی بی‌نظیرِ یک زندگی مؤثر و پربار را با تمام وجود لمس خواهید کرد.