کتاب توانمندی‌های نهان

بیشتر آدم‌ها تصور می‌کنند که درخشش در هر کاری، نیازمند یک هدیه‌ی مادرزادی است. یعنی این باور عمومی وجود دارد که اگر ژن برترِ «یک مهارت خاص» در وجود شما نباشد، هرچقدر هم تلاش کنید، از یک سطح مشخص فراتر نخواهید رفت. اما تحقیقات علمی خط باطلی بر این باور کشیده‌اند.

پژوهش‌ها و داده‌ها نشان می‌دهند بیشتر کسانی که در بزرگ‌سالی مهارت‌ها و استعدادهای استثنایی از خود به نمایش می‌گذارند، اصلاً کودکان نابغه‌ای نبوده‌اند. جالب‌تر اینکه بسیاری از آن‌ها مسیرشان را با عملکردی کاملاً معمولی یا حتی ضعیف شروع کرده‌اند. در نهایت، چیزی که این افراد را از بقیه متمایز کرده، ژن و استعداد درونی نبوده، بلکه انگیزه‌ی جوشان و تمایل عمیق آن‌ها به یادگیری بوده است.

خبر خوب این است که برای رسیدن به این نقطه‌ی اوج، روش‌های مشخصی وجود دارد. با استفاده از این روش‌ها می‌توانید با سرعتی چشمگیر پیشرفت کنید و به سطوحی از مهارت دست یابید که پیش‌تر برایتان غیرقابل‌تصور بود؛ و جالب اینجاست که هیچ‌کدام از این روش‌ها نیازی به تنبیه، رنج کشیدن و سخت‌گیری‌های طاقت‌فرسا ندارند. در این خلاصه، تکنیک‌هایی را بررسی می‌کنیم که به شما کمک می‌کنند نقاب از چهره‌ی توانایی‌های نهان خود بردارید و با قدرت تمام به سمت سقف آرزوهایتان حرکت کنید. آماده‌اید؟ پس شروع کنیم!

ظرفیت پنهان خود را کشف کن!

در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ میلادی، پژوهشی گسترده در ۷۹ مدرسه انجام شد تا تأثیر فضای کلاس بر میزان یادگیری ارزیابی شود. این مطالعه‌ی بزرگ، یازده‌هزار دانش‌آموز را در کلاس‌های مختلف، از مقطع مهدکودک تا کلاس سوم ابتدایی در بر می‌گرفت.

حدود سی سال بعد، یک اقتصاددان آمریکایی به نام «راج چتی»، داده‌های این تحقیق را دوباره زیر ذره‌بین برد تا ببیند آیا عوامل پنهان دیگری هم در موفقیت بلندمدت این کودکان نقش داشته‌اند یا نه. نتیجه‌ای که او به آن رسید، حیرت‌انگیز بود.

کودکانی که در بزرگ‌سالی درآمدی به‌مراتب بیشتر از هم‌کلاسی‌های خود داشتند، لزوماً همان‌هایی نبودند که معلم مهدکودکشان از استعداد درخشانشان در ریاضی یا املا تعریف می‌کرد. برنده‌های واقعی این پژوهش، کودکانی بودند که معلمانشان آن‌ها را با مهارت‌های غیرآکادمیک می‌شناختند؛ مهارت‌هایی مانند فعال بودن، اجتماعی بودن، نظم داشتن و مصمم بودن. در درازمدت، بچه‌هایی که در پرسیدن سؤال، کارِ گروهی، تمرکز کردن و مقابله با چالش‌ها قوی‌تر بودند، نسبت به آن‌هایی که صرفاً نمرات درسی بالاتری داشتند، در دنیای حرفه‌ای بسیار موفق‌تر ظاهر شدند.

این مطالعه یک پیام روشن دارد: کلید برتری، در «شخصیت» افراد نهفته است. شخصیت به این معناست که شما چگونه اولویت‌های مهم زندگی‌تان را تعیین می‌کنید؛ یعنی وقتی در شرایط پرفشار قرار می‌گیرید، چطور فکر می‌کنید، چه احساسی دارید و چگونه رفتار می‌کنید. همین ویژگی به شما قدرت می‌دهد تا بر نقاط ضعف رفتاری خود (مانند تصمیم‌گیری‌های تکانشی) غلبه کنید. شخصیت به معنای ذات تغییرناپذیر شما نیست، بلکه الگوی رفتاری شماست و خبر خوب اینکه می‌توانید آن را برای رسیدن به موفقیت پرورش دهید.

اما چگونه باید شخصیت خود را توسعه دهیم؟ یکی از بهترین عادت‌ها برای این کار، «اشتباه کردن» است. بله، درست شنیدید! اشتباه کردن یکی از مؤثرترین راه‌ها برای بیدار کردن ظرفیت‌های نهان شماست.

در بسیاری از فرهنگ‌ها و سیستم‌های آموزشی، به کودکان یاد می‌دهند که اشتباه کردن کار بدی است؛ تا جایی که در مدرسه، تعداد اشتباهات شماست که نمره‌تان را تعیین می‌کند. اما این دیدگاه خودش یک اشتباه بزرگ است. ارزش واقعی در این است که بتوانید با حس ناخوشایندِ کمبود دانش کنار بیایید و از خطا کردن نترسید.

برای مثال، فرض کنید در حال یادگیری یک زبان جدید هستید. اینکه موقع حرف زدن کلمات زیادی را بلد نباشید، ممکن است حس بدی به شما بدهد. اگر تصمیم بگیرید تا زمان رسیدن به اعتمادبه‌نفس کافی، فقط در تنهایی مطالعه کنید و در جمع حرف نزنید، احتمالاً هرگز احساس آمادگی نخواهید کرد. اما راهکار مؤثرتر این است که خودتان را در دل موقعیت قرار دهید و بپذیرید که داشتن چند اشتباه، فاجعه‌ی بزرگی نیست.

اشتباه کردن، موتور یادگیری و رشد شما را سریع‌تر می‌کند. رشد شخصیتی همان قایق نجاتی است که شما را از امواج خروشان چالش‌های یادگیری عبور می‌دهد و در نهایت به کشف توانمندی‌های نهانتان کمک می‌کند.

نیم میلیارد سال پیش، زمانی که فوران‌های مهیب آتشفشانی سطح کره‌ی زمین را به ویرانه‌ای تبدیل کرد، ۷۵ درصد از گونه‌های حیات برای همیشه نابود شدند. اما در میان معدود بازماندگان این فاجعه، نام «اسفنج دریایی» به چشم می‌خورد. این موجودات شگفت‌انگیز، مواد مغذی را از آبی که به درون دیواره‌هایشان می‌کشند، تغذیه می‌کنند. آن‌ها به‌شدت انعطاف‌پذیرند و اگر آسیبی ببینند، به‌راحتی می‌توانند بافت‌های نرم بدنشان را دوباره بازسازی کنند. همین قدرت بی‌نظیرِ انطباق با محیط، باعث شده است که عمر اسفنج‌های دریایی تا دوهزار سال هم برسد!

برای اینکه بتوانید توانمندی‌های نهان خود را کشف کنید، باید اسفنج دریاییِ درونتان را بیدار کنید. این یعنی باید سه ویژگی مهم را در خود بپرورانید: جذب کردن، فیلتر کردن و تطبیق پیدا کردن. شما برای انجام این کار یک انتخاب دارید؛ انتخابی که هیچ ارتباطی به ژن‌ها یا محل تولد شما ندارد. برای درک بهتر این موضوع، بیایید داستان زندگی زنی مشهور و الهام‌بخش به نام «ملودی هابسون» را بررسی کنیم.

ملودی کوچک‌ترین فرزند در میان شش فرزند خانواده بود. مادرش آن‌ها را در شرایطی بسیار سخت و به‌تنهایی بزرگ کرد. خانواده‌ی او درگیر فقر و مشقت بود و ملودی در دوره‌ای، حتی از درس‌های مدرسه‌اش هم عقب افتاد. اما او در نهایت توانست ظرفیت‌های واقعی‌اش را کشف کند؛ او در یکی از برترین دانشگاه‌های آمریکا درس خواند، به یکی از مدیران اجرایی یک شرکت بزرگ سرمایه‌گذاری تبدیل شد و امروز، نشریه‌ی تایم نام او را در فهرست صد فرد تأثیرگذار جهان قرار داده است. اما ملودی چگونه با وجود آن کودکیِ دشوار، به این سطح از موفقیت رسید؟

اول اینکه ملودی به یک یادگیرنده‌ی تمام‌عیار تبدیل شد. وقتی در کلاسی می‌نشست یا در سخنرانی‌ای شرکت می‌کرد، یادداشت‌های دقیقی برمی‌داشت و سؤالات بسیار خوبی می‌پرسید. او هر لحظه از زندگی را به چشم یک فرصت یادگیری می‌دید (ویژگی جذب کردن).

دوم اینکه او مهارت «فیلتر کردن» را یاد گرفت. ملودی خیلی زود فهمید که «هوشمندانه کار کردن» اهمیت بیشتری نسبت به صرفاً «سخت‌کوشی» دارد. او به‌دقت قدر فرصت‌های ارزشمند را می‌دانست، اما مهم‌تر از آن، یاد گرفته بود فرصت‌هایی را که به دردش نمی‌خورند، به‌راحتی فیلتر و حذف کند. این ویژگی به او اجازه داد تا همیشه تصمیم‌هایی درست بگیرد.

و در نهایت، ملودی توانایی «انطباق‌پذیری» بی‌نظیری داشت. مربی او تعریف می‌کند که ملودی تمایل عجیبی برای برتری در هر کلاس از خود نشان می‌داد. شور و شوق او آن‌قدر تحسین‌برانگیز بود که دیگران به‌ندرت فرصت رقابت با او را پیدا می‌کردند. اما او با اتکا به قدرت شخصیتی‌اش، این موضوع را درک کرد و رفتار خود را بر همین اساس تنظیم کرد. او تصمیم گرفت به جای رقابت، برای همکاری با همسالان خود علاقه نشان دهد. این کار به رشد مهارت‌های اجتماعی او کمک کرد و باعث شد از سوی همکاران جدیدش به‌خوبی پذیرفته شود.

در محیط‌های آکادمیک، کمال‌گرایی معمولاً به‌عنوان پایه‌ی یادگیری شناخته می‌شود. دانش‌آموزان می‌دانند که در پایان سال تحصیلی نمره‌ای می‌گیرند و آن نمرات نشان می‌دهند که چقدر به کمال نزدیک شده‌اند. این سیستم، افراد را تشویق می‌کند تا به‌جای درک واقعی اطلاعات، صرفاً آن‌ها را حفظ کنند.

اما کمال‌گرایی تنها زمانی به ما کمک می‌کند که با مسائلی آشنا و خطی روبه‌رو باشیم. در دنیای خارج از مدرسه و دانشگاه، مسائل به‌ندرت تا این حد ساده و پیش‌بینی‌پذیرند. تحقیقات نشان می‌دهند که افراد کمال‌گرا در کسب مهارت‌های جدید هیچ مزیتی ندارند و در واقعیت، عموماً بدتر از همتایان خود عمل می‌کنند.

چیزی که معمولاً کمال‌گرایان را زمین می‌زند، توجه بیش‌ازحد آن‌ها به جزئیات بی‌اهمیت است. آن‌ها همچنین در برابر پذیرش وظایف و موقعیت‌های خارج از منطقه‌ی امن خود، به‌شدت مقاومت می‌کنند. همین ویژگی، توانایی آن‌ها را برای گسترش تجربیات و مهارت‌هایشان محدود می‌کند.

به یاد داشته باشید که اشتباه کردن برای یادگیری کاملاً ضروری است؛ اما این موضوع با غریزه‌ی افراد کمال‌گرا در تضاد است. کمال‌گرایان به‌شدت از خود انتقاد می‌کنند و خود را در شرم غرق می‌کنند. در نتیجه، نمی‌توانند فرصت‌های خوب یادگیری را که از دل شکست بیرون می‌آیند، شناسایی کنند. این امر باعث می‌شود منطقه‌ی امن آن‌ها مدام کوچک‌تر شود و هرگز نتوانند ظرفیت پنهان خود را کشف کنند.

حتی اگر انسان کمال‌گرایی هم نباشید، ترس از اشتباه کردن یا مقاومت در برابر تجربه‌های جدید می‌تواند شما را در زندگی عقب بیندازد. اما با تمرکز بر «استانداردهای خاص» به‌جای کمال‌گرایی، می‌توانید با این مشکل مقابله کنید.

فرض کنید تصمیم گرفته‌اید غواص بشوید، اما استعداد خاصی در این زمینه ندارید. کار را با چند تکنیک ابتدایی غواصی شروع می‌کنید، اما به‌محض اینکه اوضاع سخت می‌شود، بی‌میل می‌شوید و برای رها کردن کار بهانه‌تراشی می‌کنید. این دقیقاً همان رفتاری است که عملکرد شما را نابود می‌کند.

برای جلوگیری از این اتفاق، شما و مربی‌تان می‌توانید اهدافی واقعی و مشخص تعیین کنید. مثلاً برای تکنیک‌های غواصی یک سیستم امتیازدهی از صفر تا ده در نظر بگیرید. هدف شما رسیدن به نمره‌ی شش در شیرجه‌ی عادی، نمره‌ی چهار در شیرجه‌ی متوسط و نمره‌ی صفر در شیرجه‌ی پیشرفته است.

پس از هر بار تلاش، با مربی خود مشورت کنید و بپرسید چه کارهایی می‌توانید انجام دهید تا نمره‌تان بهتر شود. این کار، ذهن شما را روی پیشرفت متمرکز می‌کند و به شما اجازه می‌دهد برای پیشرفت‌های کوچک نیز ارزش قائل شوید. از نمرات پایین خود شرمگین نشوید، بلکه از آن‌ها برای تقویت انگیزه استفاده کنید. به یاد داشته باشید که هدفْ رشد کردن است، نه رسیدن به کمال. با بالا بردن تدریجی استانداردهای خود در حین رشد استعدادتان، با قدرت به سمت کشف توانایی‌های پنهان خود حرکت خواهید کرد.

«اِوِلین گلنی» (Evelyn Glennie)، نوازنده‌ی حرفه‌ای سازهای کوبه‌ای است که در روستایی در اسکاتلند بزرگ شده است. با اینکه آکادمی سلطنتی موسیقی لندن درخواست پذیرش او را رد کرد، اما او در نهایت تبدیل به اولین تک‌نواز سازهای کوبه‌ای در مقیاس جهانی شد. او برنده‌ی سه جایزه‌ی معتبر گرمی است و ملکه الیزابت دوم او را به مقام شوالیه مفتخر کرده است. بد نیست بدانید اِوِلین گلنی از دوران کودکی کم‌شنوا بوده است!

در کودکی، گلنی سطح بالایی از «اسفنجی بودن» را در فرایند یادگیری موسیقی از خود نشان داد. اما جنبه‌ی مهم دیگری در مسیر او وجود داشت که ظرفیت‌هایش را شکوفا کرد: «لذت».

گلنی آن‌قدر از موسیقی لذت می‌برد که تمرین کردن هرگز برای او طاقت‌فرسا نبود. برای او موسیقی مثل یک بازی بود. ما معمولاً فکر می‌کنیم مهارت حتماً باید با سختی کشیدن و رنج زیاد به دست بیاید؛ اما وارد کردن بازی به فرایند یادگیری، در درازمدت نتایج بسیار بهتری به همراه دارد.

وقتی نوبت به کسب یک مهارت دشوار می‌رسد، تعداد ساعاتی که صرف تمرین می‌کنید، کمتر از کیفیتِ زمان تمرین اهمیت دارد. «اشتیاق هماهنگ»، اصطلاحی است که روان‌شناسان برای توصیف حالتی استفاده می‌کنند که در آن فرد در حین تمرین، به‌جای تحمل اضطراب، از لذتِ یادگیری انگیزه می‌گیرد. اشتیاق هماهنگ فشار را از روی دوش شما برمی‌دارد و باعث می‌شود در کاری که انجام می‌دهید، کاملاً غرق شوید. این حالت برای یادگیری ایده‌آل است.

اما چگونه می‌توانیم به این اشتیاق هماهنگ دست پیدا کنیم؟ پاسخ در مفهومی به نام «بازی کردنِ کنترل‌شده» است.

بازی کنترل‌شده، دقیقاً در نقطه‌ی وسطِ «تمرین آگاهانه» و «بازی آزاد» قرار دارد. در این وضعیت، تمرین مهارت‌های جدید به تجربه‌ای سرگرم‌کننده و رضایت‌بخش تبدیل می‌شود. بازی کنترل‌شده به شما این آزادی را می‌دهد که موضوعات مختلف را با هم ترکیب کنید و به کار خود انرژی بدهید؛ درعین‌حال که یک ساختار کلی را نیز حفظ می‌کنید.

برای شخصی مانند گلنی، این رویکرد به معنای تجربه کردن سازهای مختلف برای جلوگیری از خسته شدن، نواختن قطعات سخت در قالب یک چالش بامزه، و البته استراحتِ کافی برای انرژی گرفتن بود. چیزی که در نهایت اهمیت دارد، کیفیت تمرین اوست، نه صرفاً تعداد ساعت‌های تمرینش.

تحقیقات علمی نشان داده‌اند که این رویکرد در بسیاری از زمینه‌های دیگر نیز به نتایج بهتری می‌انجامد. مثلاً دانشجویان پزشکی‌ای که شوخ‌طبع هستند، در تشخیص بیماری‌ها مهارت بیشتری پیدا می‌کنند. آموزشِ آمیخته با شوخ‌طبعی و بازی در محل کار، به کسب سریع‌تر مهارت‌های جدید می‌انجامد. همچنین، تکنیک‌های بداهه‌گویی به فروشندگان کمک می‌کند که از اهداف خود فراتر بروند.

بازی کنترل‌شده یادگیری را ساده‌تر می‌کند. اگر می‌خواهید از تمام ظرفیت‌های خود بهره ببرید، از بین بردن سختی‌های آزاردهنده اهمیت ویژه‌ای دارد. بنابراین لازم است از سخت گرفتن به خودتان دوری کنید و سعی کنید سرگرم شوید و لذت ببرید.

وقتی برای اولین‌بار شروع به یادگیری چیز جدیدی می‌کنیم، خیلی سریع پیشرفت می‌کنیم. اما هرقدر جلوتر می‌رویم، دستاوردهایمان کمتر می‌شوند؛ تا جایی که اغلب حتی متوجه آن‌ها هم نمی‌شویم. وقتی این اتفاق می‌افتد، فکر می‌کنیم به یک دیوار برخورد کرده‌ایم. اما چیزی که در واقع اتفاق افتاده، این است که ما فقط از نفس افتاده‌ایم.

دو دانشمند علوم شناختی به نام‌های «وین گری» و «جان لیندستد»، در تحقیقات خود به نکته‌ی جالبی درباره‌ی روند پیشرفت دست یافتند. آن‌ها دریافتند که همیشه قبل از بهبود عملکرد، یک دوره‌ی اُفتِ محسوس به وجود می‌آید. بنابراین، هنگامی که احساس می‌کنید به دیوار برخورد کرده‌اید، کاملاً طبیعی است که کمی به عقب برگردید. با همین عقب‌گرد است که شتاب لازم فراهم می‌شود تا به جایگاهی فراتر از قبل برسید.

وقتی به این موضوع فکر می‌کنید، کاملاً منطقی به نظر می‌رسد؛ زیرا راه رهایی از احساس گیر افتادن یا راکد بودن این است که برنامه‌های فعلی خود را کنار بگذارید و یک استراتژی جدید را امتحان کنید. خیلی طبیعی است که در تلاش برای یادگرفتن کارهای جدید، در ابتدا عملکرد شما خوب نباشد. اما همین تجربه به شما فرصت می‌دهد تا به دنبال روش‌ها، مربیان یا تکنیک‌های جدیدی بگردید که در درازمدت باعث پیشرفتتان می‌شوند.

فرض کنید که بهترین بازیکن یک تیم بسکتبال دچار مصدومیت شده است. عملکرد تیم طبیعتاً در غیاب این بازیکن آسیب می‌بیند. اما وقتی بازیکن برگردد، تیم حتی بهتر از قبل بازی خواهد کرد؛ زیرا در نبودِ این بازیکن، بقیه‌ی اعضای تیم مجبور می‌شوند در تاکتیک‌های خود تجدید نظر کنند، از نقاط قوت خود به روش‌های جدیدی استفاده کنند و همین موضوع باعث پیشرفتشان می‌شود.

حالا که با ماهیت این موضوع درباره‌ی یادگیری و راکد شدن آشنا شدید، می‌دانید که برخورد با این حالت نشان می‌دهد زمان آن رسیده است که رویکرد و جهت حرکت خود را تغییر دهید. اما چگونه باید این کار را انجام بدهید؟

اولین قدم، جست‌وجوی اطلاعات جدید است. این منبع اطلاعات ممکن است یک کتاب، یک سخنرانی آنلاین یا یک مشاوره‌ی تخصصی باشد. مثلاً اگر شما یک نقاش رنگ‌روغن هستید که رنگ‌هایش روی بوم به‌اندازه‌ی کافی رقیق نمی‌شود، ممکن است با هنرمند دیگری حرف بزنید که حلّال بهتری را می‌شناسد.

در حالت ایده‌آل، به دنبال دو یا سه مشاور باشید تا شما را در غلبه بر چالش‌ها راهنمایی کنند. افراد مختلف نقاط قوت، ضعف و تخصص‌های متفاوتی دارند؛ بنابراین بهترین کار، استفاده از منابع متنوع است.

اما مهم است که نظرات مشاوران را بی‌چون‌وچرا دنبال نکنید. به اسفنجِ درون خود مراجعه کنید و اطلاعاتی را که جمع‌آوری کرده‌اید، به‌دقت فیلتر کنید. به یاد داشته باشید که مسیرهای مختلفی برای رسیدن به یک مقصد وجود دارد. پس مثل یک کاشف شجاع باشید و مسیرهای جدیدی را برای کشف توانایی‌های پنهان خود دنبال کنید.

این نگرش و رویکرد شماست که بیشتر از استعداد ذاتی در رشد و پیشرفت اهمیت دارد. خبر خوب این است که راهی برای کشف ظرفیت‌های خود و رسیدن به سطوح عالی از پیشرفت پیدا شده است. در کتاب توانمندی‌های نهان، با این راه آشنا می‌شوید.

ابتدا روی رشد شخصیت خود تمرکز کنید. این کار به شما امکان می‌دهد بر ترس از شکست و هر نقطه‌ضعفی که ممکن است شما را غافلگیر کند، غلبه کنید.

مورد دوم اینکه تبدیل به یک اسفنج شوید. خود را به جذب کردن، فیلتر کردن و تطبیقِ فعالانه در حین حرکت عادت دهید.

و مورد آخر اینکه عادت به بازی را به برنامه‌ی خود اضافه کنید. می‌توانید کارهایی انجام دهید که شما را از رکود خارج می‌کنند و به شما فرصت‌هایی جدید برای رشد می‌دهند.