آیا هنوز هم فکر میکنید در تصمیمگیریهایتان کاملاً منطقی عمل میکنید؟ برای محک زدن خودتان این تمرین را انجام دهید: همین حالا تصمیم بگیرید که آیا موافق مصرف غذاهای اصلاحشدهی ژنتیکی (تراریخته) هستید یا نه؟ چگونه به این پاسخ رسیدید؟ یک روش کاملاً منطقی و ریاضی این است که ابتدا تمام مزایا و معایب این غذاها را روی کاغذ بنویسید. سپس برای هر کدام از مزایا یک ضریب اهمیت تعیین کنید و آن را در احتمال وقوعش ضرب کنید. همین کار را دقیقاً برای معایب هم انجام دهید. حالا مجموع نمرات منفی را از مجموع نمرات مثبت کم کنید. اگر عدد بهدستآمده بزرگتر از صفر بود، یعنی مزایای این محصولات بیشتر است و شما باید با آنها موافق باشید. اما اگر شما هم مانند اکثر مردم جهان باشید، نه زمان و نه حوصلهی انجام چنین محاسبات دقیقی را ندارید. پس احتمالاً تصمیم شما آنقدرها هم که فکر میکردید بر پایهی منطق نبوده است.
واقعیت این است که تصمیمهای ما بهندرت حاصل تفکر عمیق و منطقی هستند. ما برای تصمیمگرفتن، مدام از میانبرهای ذهنی استفاده میکنیم که مستقیماً تحت فرمان احساسات و هیجانات ما قرار دارند.
برای مثال، وقتی عبارت «اصلاحشدهی ژنتیکی» به گوشتان میخورد، بلافاصله یک واکنش احساسی—خواه مثبت و خواه منفی—در درون شما شکل میگیرد. همین حس اولیه، مسیر ارزیابی شما را مشخص میکند. اگر در همان ثانیهی اول حس بدی به این کلمه پیدا کنید، مغزتان بهطور خودکار خطرات آن (مثل آسیبهای زیستمحیطی) را بسیار بزرگ و ترسناک جلوه میدهد و در مقابل، مزایای آن (مثل مقاومت گیاهان در برابر آفات) را بیارزش و کوچک میشمارد. به این ترتیب، دامنهی تصمیمگیری ما دقیقاً به همان حسی محدود میشود که در لحظهی اول به ذهنمان خطور کرده است. ما مانند عروسکهای خیمهشببازی، با نخ احساساتمان به حرکت درمیآییم و تفکر منطقی را کاملاً فراموش میکنیم.
این موضوع زمانی خطرناک میشود که قرار است در حوزههایی تصمیم بگیریم که نیازمند منطق محض هستند. جالب است بدانید که حتی بازارهای مالی بزرگ هم بر پایهی همین احساسات و هیجانات نوسان میکنند! یک مطالعهی معتبر روی ۲۶ بورس اصلی جهان نشان داد که عملکرد روزانهی بازار سرمایه، ارتباط مستقیمی با میزان تابش آفتاب صبحگاهی دارد. این تحقیق ثابت کرد که بازار سهام در روزهای آفتابی بسیار پررونقتر است و قیمتها بالا میروند. این یعنی احساس خوب و مثبتی که از تابش نور خورشید در انسانها ایجاد میشود، میتواند مسیر جریان میلیاردها دلار پول را تغییر دهد!
